1 00:00:00,000 --> 00:00:05,660 Herkese merhabalar yeni bir yayına daha hoş geldiniz. 2 00:00:05,660 --> 00:00:12,500 Bugün iyi karpuz nasıl seçilir, gerek olduğu nasıl anlaşılır gibi şeylerden konuşmayacağız. 3 00:00:12,500 --> 00:00:21,460 Başlık her ne kadar şu an karpuz seçimi nasıl yapılara çok eğilimli olsa da bugün doğru kararlar nasıl verilir 4 00:00:21,460 --> 00:00:26,660 ve yanlış kararlar verilse dahi bunun önüne nasıl geçilir. 5 00:00:26,660 --> 00:00:32,580 Ana başlığımız bu olacak bugün isterseniz hiç beklemeden buyurun hemen yayına geçelim. 6 00:00:32,580 --> 00:00:37,380 Bu arada ufak bir hatırlatma yaptığım yayınları beğeniyor ve destek olmak istiyorsanız 7 00:00:37,380 --> 00:00:45,460 Patreon üzerinden bana destek olabilir veya dinlediğiniz platformlardan abone olarak yeni yayınlara anında ulaşabilirsiniz. 8 00:00:45,460 --> 00:00:50,700 Diyelim ki canınız şöyle tatlı bir karpuz çekti. 9 00:00:50,700 --> 00:00:55,020 Ve mahallenizdeki marketten veya manavdan karpuzu almayıp 10 00:00:55,020 --> 00:01:02,540 gidip organik ürünler satan bir marketten normalin 4 veya 5 katı fiyatına bir karpuz aldınız. 11 00:01:02,540 --> 00:01:12,980 Belki saatlerce de en iyisini seçmeye çalıştınız, karpuzu satın aldınız ve eve kadar bu karpuzu elinizde taşıdınız, çok yoruldunuz. 12 00:01:12,980 --> 00:01:21,940 Oldukça heyecanlısınız, karpuzu ne kadar iyi çıkacağından da ev alisine bir güzel böyle bahsettiniz ve karpuzu kestiniz. 13 00:01:21,940 --> 00:01:31,380 Fakat o kadar para harcayıp zahmeti girip organik marketten aldığınız o karpuz sonunda kelek çıktı. 14 00:01:31,380 --> 00:01:43,500 Ve şimdiki soru ise siz o karpuzu bu kadar para ödediğiniz yorularak eve kadar taşıdığınız ve tüm ev ahalisine böbürlenerek 15 00:01:43,500 --> 00:01:52,660 anlattığınız için yiyecek misiniz? Yoksa bunun bir hata olduğunu kabullenip karpuzu atacak mısınız? 16 00:01:52,660 --> 00:02:00,860 Aslında bu ikilemin bilimsel olarak bir adı var, o da Endolman Effect yani Türkçelestirecek olursak 17 00:02:00,860 --> 00:02:14,860 bağışlama bahşetme etkisi diyebiliriz. Nedir bu bağışlama etkisi? İnsanların sahip oldukları eşyalara market değerinden daha fazla değer verme eğiliminde olmalarıdır. 18 00:02:14,860 --> 00:02:23,900 Örneğin hiçbir insan kiraladığı arabayı yıkamaz çünkü arabanın sahibi olmadığı için arabayı yıkamaya değmeyeceğini düşünür. 19 00:02:23,900 --> 00:02:35,580 Kiraladığınız araba her ne kadar şu an sahip olduğunuzu arabadan daha pahalı veya daha güzel olsa da çoğu insan kiralık arabayı yıkamayı tercih etmez. 20 00:02:35,580 --> 00:02:43,580 Nobel Ödüllü Araştırmacı Daniel Kahneeman'ın bu konu üzerinde yaptığı harika bir araştırma var. 21 00:02:43,580 --> 00:02:51,660 Bu araştırma da iki farklı gruba kahve bardakları veriliyor. Birinci gruba kahve bardaklarının sahip oldukları söyleniyor. 22 00:02:51,660 --> 00:02:56,620 Ve bu bardağı gündelik hayatlarında da kullanmaları isteniliyor, talep ediliyor. 23 00:02:56,620 --> 00:03:04,860 İkinci gruba ise bu kahve bardaklarının sahibi olmadıkları ve günlük hayatta da kullanmamaları gerektiğini söylüyorlar. 24 00:03:04,860 --> 00:03:15,260 Bir süre sonra bu iki gruba da kahve bardaklarını satmaları gerekirse ne kadar ücret isteyecekleri soruluyor ve bulgular inanılmaz. 25 00:03:15,260 --> 00:03:26,860 Kahve bardaklarının sahibi olan ve günlük hayatlarında bu objeyi kullanan insanlar kahve bardakları için 5 dolar 25 cent ortalama fiyat istiyorlar. 26 00:03:26,860 --> 00:03:36,860 Kahve bardaklarının sahibi olmayanlar ise 2 dolar 25 cent ile 2 dolar 50 cent arasında bir ücret tarih ediyor. 27 00:03:36,860 --> 00:03:45,020 Hayatınızda sadece sahip olduğunuz için normalden daha fazla değer verdiniz, kaç adet eşya var? 28 00:03:45,020 --> 00:03:53,180 Bunu hiç daha önce düşündünüz mü? Yani doğum gününüzde hediye gelen ve son 1 yıldır giymediğiniz o kazak, 29 00:03:53,180 --> 00:04:08,460 1 gün okurum diyerek alıp yıllardır okumadığınız o kitap ve hatta mutfağınızda kesin 1 gün lazım olur diyerek aldığınız yüzlerce aracı 1 daha gözden geçirin istiyorum. 30 00:04:08,460 --> 00:04:15,660 Bu bir endoğumun efekt olabilir, bağışlama, bahşetme etkisine kapılmış olabilirsiniz. 31 00:04:15,660 --> 00:04:24,060 Peki buna sebep olan şey ne aslında bunun da nereden geldiği bir araştırma sonucuna ortaya çıkmış? 32 00:04:24,060 --> 00:04:32,460 İlk olarak yaptığımız yanlış seçimleri ısrarla bağlı kalmak veya ta kullanmadığımız halde sakladığımız, 33 00:04:32,460 --> 00:04:39,260 atamadığımız eşyalarla hayatımız geçirmemize sebep olan şey, boşa harcama korkusu. 34 00:04:39,260 --> 00:04:45,900 Bu aslında İngilizce'den geliyor yani Fear of Waste diye bunu bulmuşlar, araştırmışlar. 35 00:04:45,900 --> 00:04:51,100 Yani Türkçe çevirirsek de boşa harcama korkusu olarak çevirebiliriz. 36 00:04:51,100 --> 00:04:57,340 Ohio Devlet Üniversitesinde Psikoloji Profesörü olan Hal Arkes, 37 00:04:57,340 --> 00:05:04,140 bu Fear of Waste üzerine yani boşa harcama korkusu üzerine bir araştırma yapıyor. 38 00:05:04,140 --> 00:05:10,940 Yetişkinlerin çocuklara nazaran boşa harcama korkusunun çok daha fazla olduğunu keşfediyor. 39 00:05:10,940 --> 00:05:18,780 Örneğin çok fazla zaman ve emek harcadığınız bir proje size yıllardır belki bir geri dönüş sağlamadıysa bile 40 00:05:18,780 --> 00:05:32,780 sadece bu harcadığın zamanı ve emeği boşa çıkarmamak için hala o projeyi ayakta tutmaya çalışmak boşa harcamama korkusunun sebep olduğu bir seçim sadece. 41 00:05:32,780 --> 00:05:41,980 Yine bu profesör yaptığı araştırmada yetişkin bir eylere iki farklı adet uçak bileti aldıklarının var sayımında bulunuyor. 42 00:05:41,980 --> 00:05:50,940 Bu biletlerden bir tanesi 150 dolar, derisi 100 dolar fakat planlarında acil bir değişim yapmaları gerektiğinde 43 00:05:50,940 --> 00:06:05,980 bu iki biletten sadece bir tanesini seçme hakkı olduklarını söylüyorlar ve araştırmaya kazıtan insanları çok büyük bir kısmı 150 dolarlık bileti kullanmayı tercih ediyor. 44 00:06:05,980 --> 00:06:19,980 Halbuki 100 dolarlık bilet kart tatili yapılabilecek ve çok daha fazla böyle keyif alınabilecek bir yer olsa dahi insanlar kaybetme ve boşa harcamak korkusundan dolayı 45 00:06:19,980 --> 00:06:26,780 daha az eğleneceklerini bilmelerine rağmen 150 dolarlık bileti seçiyorlar. 46 00:06:26,780 --> 00:06:36,380 Eğer bu araştırmaları da daha böyle detaylı bir şekilde okumak isterseniz Greg McCove'nın esenşelidizm kitabını okumanızı öneririm. 47 00:06:36,380 --> 00:06:39,580 Kitabın detaylarını da açıklamalar bölümüne bıraktım. 48 00:06:39,580 --> 00:06:47,980 Bu bahsettiğim araştırma da bu kitabın içerisinde yer alıyor okumak isterseniz kesinlikle bir göz atmanızı tavsiye ederim. 49 00:06:47,980 --> 00:07:07,980 Yani konumuza dönecek olursak siz sadece çok para harcadığınız için o karpuz yenmeyi hak ediyorum veya sizi tatmin etmediğinizden kesin emin olduğunuz o iş için sadece kaybetme korkusundan dolayı yıllarca çalışmaya değer mi? 50 00:07:07,980 --> 00:07:18,780 Belki de size hak ettiğiniz değeri vermediğini bilmenize rağmen o ilişkiye sadece kaybetme korkusundan dolayı devam etmeye değer mi? 51 00:07:18,780 --> 00:07:31,580 Araştırmalara göre çoğu insan kaybetme boşa harcamak harcısından dolayı yanlış seçimler yaptığını bilmesine rağmen yaptığı hatalarda ısrarcı olmaya devam ediyor. 52 00:07:31,580 --> 00:07:42,780 Cep telefonlarımızda mobil haritaların olmadığı dönemde yolu kaybetmiş olmasına rağmen durup birine böyle sormayı reddeden bir akraba vardı. 53 00:07:42,780 --> 00:07:49,020 Kaybolduğumuzu kabul etmemek için saatlerce aynı yerlerde turatıp duruyorduk. 54 00:07:49,020 --> 00:08:01,180 Halbuki hata yapmayı kabul etmek ne kadar da faydalı bir seçim boş yere saatleri harcamaktansa hatayı kabul edip adresi sormak tüm bu sorunu kolayca ortadan kaldırabilir. 55 00:08:01,180 --> 00:08:06,220 Aslında hayatımızda yaptığımız seçimlerin bir sonucu diyebiliriz. 56 00:08:06,220 --> 00:08:14,780 Milyarlarca insan her gün milyarlarca hata yapıyor ve sizler de yüz binlerce hata yapmış olabilirsiniz. 57 00:08:14,780 --> 00:08:18,060 Yanlış bir kariyer seçim yapmış olabilirsiniz. 58 00:08:18,060 --> 00:08:26,380 İstemediğiniz bir çevrede yaşıyor olabilirsiniz veya size uymayan bir ilişkinin içerisinde de olabilirsiniz. 59 00:08:26,380 --> 00:08:31,100 Hataları kabul etmek ve bunu değiştirmek için bir aksiyon almak. 60 00:08:31,100 --> 00:08:48,700 Dünyadaki insanların yüzde üçünden daha azının yapabildiği bir şey, yanlış bir seçim yapıldığında buna yanlış diyebilmek sizi küçük düşürmez, sizi aptal yerine koymaz, sizi olduğunuzdan çok daha iyi bir yere taşır. 61 00:08:48,700 --> 00:09:15,580 Çevrenize, aidenize, arkadaşlarınızla rezil olmadığı uyguntan dolayı yaptığınız hataları hala ısrarla sürdürmeye çalışıyorsanız, bu sizi zamanında aksiyon alamadığınız için işin içinden çıkılması çok daha zor ve çok daha ağır pişmanlıklarla dolu bir yere er ya da geç ne yazık ki çıkarır. 62 00:09:15,580 --> 00:09:22,060 Ve bugün de bir yayın daha sonuna geldik. Umarım sizlere faydalı bilgiler sunabilmişimdir. 63 00:09:22,060 --> 00:09:25,500 Bu arada tüm yayının yazılım etmine ve yayında kullandım. 64 00:09:25,500 --> 00:09:28,780 Kaynaklara açıklamalar bölümünden ulaşabilirsiniz. 65 00:09:28,780 --> 00:09:46,460 En kısa sürede başka yayınlarda görüşmek üzere kendinize çok iyi bakın, hoşçakalın.