1
00:00:00,000 --> 00:00:07,880
Herkese merhabalar yeni bir yayına daha hoş geldiniz.

2
00:00:07,880 --> 00:00:14,680
Hızlı moda akımı sayesinde pek çok kıyafete daha ucuza ve daha kolay şekilde ulaşmaya başladık.

3
00:00:14,680 --> 00:00:22,000
Fakat bu kadar fazla kıyafet üretimi ve tüketimi bizlere yarardan çok zarar sağlamış gibi duruyor.

4
00:00:22,000 --> 00:00:27,000
İsterseniz daha fazla beklemeden buyurun hemen konunun detaylarına geçelim.

5
00:00:27,000 --> 00:00:38,600
Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara ahnında ulaşabilir veya patroon üzerinden bana destek olabilirsiniz.

6
00:00:38,600 --> 00:00:46,440
Ben açıkçası hızlı moda veya İngilizcedeki adıyla fast-fashion akımını daha önce çok duymamıştım.

7
00:00:46,440 --> 00:00:50,280
Fakat son yıllarda bu akım giderek popular hale geldi.

8
00:00:50,280 --> 00:00:55,000
Kıyafet alışverişi eskiden ara sıra yapılan bir olaydı aktiviteydi.

9
00:00:55,000 --> 00:01:02,440
Melisunlar değiştiğinde veya böyle elimizdeki kıyafetler eskidiğinde yılda bir ya da iki defa alışverişe gidilirdi.

10
00:01:02,440 --> 00:01:08,280
Ancak yaklaşık bir 30 sene önce kıyafet sektöründe büyük bir değişim yaşandı.

11
00:01:08,280 --> 00:01:16,120
Kıyafetler fark ettiyseniz giderek daha ucuz hale gelmeye ve moda trendleri çok sık aralıklarla değişmeye başladı.

12
00:01:16,120 --> 00:01:23,320
Eskiden sadece ayda yılda bir yapılan kıyafet alışverişi artık neredeyse haftalık bir rutin haline geldi.

13
00:01:23,320 --> 00:01:28,520
Peki insanların bu kadar çok eşyağe ulaşması neden bu kadar kötü?

14
00:01:28,520 --> 00:01:35,640
Her köşe başında dükkan açan giyin mağazaları çok cazip fiyatlara t-shirtler, pantolonlar satıyorlar

15
00:01:35,640 --> 00:01:45,320
ve biz de bir sezon için onlarca kıyafet alıp birkaç defa giydikten sonra hemen bunlardan kurtulup sonraki sezonda yenilerini alabiliyoruz.

16
00:01:45,320 --> 00:01:52,920
2013 senesinde Bangladesh'te bir tekstil atölyesi çöktü ve binden fazla işçi hayatını kaybetti.

17
00:01:52,920 --> 00:01:58,360
Üçüncü dünya ülkelerinde bu tür olaylar çok sık yaşansa da çok azı gündeme geliyor.

18
00:01:58,360 --> 00:02:08,920
2-3 dolarlık t-shirtlerin nasıl bu kadar ucuza marlu olduğu sorulduğunda sanırım insanların en son düşündüğü şey Bangladesh'te çalışan bu işçilerin durumudur.

19
00:02:08,920 --> 00:02:18,760
Hızlı modanın ortaya çıkış hikayesine bakacak olursak podiumlarda boy gösteren kıyafetlerin hızlı ve kolay bir biçimde tüketiciye ulaştırılması

20
00:02:18,760 --> 00:02:26,520
ve bir sonraki podium giysileri geldiğinde eski yan kıyafetlerden anında kurtululması anlamına geliyormuş.

21
00:02:26,520 --> 00:02:33,000
Bu buradaki ana fikir piyasadaki en yeni sitirleri olabildiğince hızlı bir şekilde elde etmek.

22
00:02:33,000 --> 00:02:40,360
Böylece alışveriş yapanlar bu kıyafetleri hala popülerliklerinin zirvesindeyken elde edebilir

23
00:02:40,360 --> 00:02:44,680
ve ne yazık ki birkaç kez giydikten sonra da onları atabilirler.

24
00:02:44,680 --> 00:02:53,000
Yani kıyafet tekrarının çoğunlukla çok büyük bir moda sızlık olduğu toplumun büyük kesimi tarafından kabul görünce

25
00:02:53,000 --> 00:03:01,400
tüketicilerde mümkün mertebe bir ürünü çok uzun süre kullanma ve tekrar tekrar giyme fikrinden soğumuş durumdalar.

26
00:03:01,400 --> 00:03:05,000
Aslında bu hızlı moda akımı oldukça eskilere dayanıyormuş.

27
00:03:05,000 --> 00:03:09,000
1800'lerden önce moda çok yavaş ve kişi bazlı ilerliyormuş.

28
00:03:09,000 --> 00:03:18,520
Sanayi devrimi yaşandığında dikiş makineleri gibi yeni teknolojiler hayatımıza girince giyim sektörü de daha hızlı ve ucuz bir hale gelmiş.

29
00:03:18,520 --> 00:03:23,080
Bu sektörde çalışan insanların sayısı da tabi giderek artmaya başlamış.

30
00:03:23,080 --> 00:03:32,120
Fakat tekstil atölyelerindeki ağır çalışma koşulları ve meydana gelen pek çok iş kazasından dolayı işçiler ayaklanmış

31
00:03:32,120 --> 00:03:37,160
ve işçi hakları ve çalışma standartları ilk defa bu sayede hayata geçirilmiş.

32
00:03:37,160 --> 00:03:47,480
1960'lar ve 70'lerde ise çoğunlukla genç neslin giyim tarzı moda trendlerini belirlemiş ve giyimin kişisel bir ifade biçimi olduğu görülmüş.

33
00:03:47,480 --> 00:03:54,760
Tabi bir de sokak giyim tarziyle lüks giyim tarz arasında farklılıklarda bu dönemde iyice belirginleşmeye başlamış.

34
00:03:54,760 --> 00:04:08,520
1990'ların sonlarına ve 2000'lerin başlarına gelindiğinde internet alışverişi hız kazandı, H&M Zara ve daha pek çok giyim firması hızlı moda, para kendicileri haline dönüştüler.

35
00:04:08,520 --> 00:04:14,200
Bu markalar çok hızlı ve çok ucuz şekilde kıyafetleri bu sayede piyasaya sunmaya başladılar.

36
00:04:14,200 --> 00:04:21,320
Böylelikle yüzlerce aynı iş moda ile takip eden firma bu hızlı moda akımına ayak uydurmaya başladı.

37
00:04:21,320 --> 00:04:29,720
Bu sayede tüketiciler ayda yılda bir uğradıkları mazalara artık her geçen gün göz atmaya ve bir şeyler almaya başladılar.

38
00:04:29,720 --> 00:04:32,600
Peki bu hızlı moda akımın neden kötü bir şey?

39
00:04:32,600 --> 00:04:37,960
Hızlı modanın gezegenimiz üzerindeki etkisi oldukça büyük.

40
00:04:37,960 --> 00:04:45,960
Maliyetleri azaltma ve üretim süresine hızlandırma baskısı bu işin çevreye verdiği zararı çok büyük ölçüde yükseltine yazık ki

41
00:04:45,960 --> 00:04:57,320
İlk olarak hızlı moda ucuza mal üretme yarışında yer aldığı için pek çok ucuz ve zararlı kimyasal tekstil boyalarını kullanmayı tercih ediyorlar.

42
00:04:57,320 --> 00:05:06,120
Üretim esnasında moda indistirisi dünyada temiz suların kirlenmesine sebep olan en büyük sektörlerden bir tanesi

43
00:05:06,120 --> 00:05:13,320
ucuz tekstillerin pek çoğu poliester içeriyor ve bu kumaş türü çoğunlukla fosil yakıtlardan elde ediliyor.

44
00:05:13,320 --> 00:05:18,200
Böylelikle de küresel ısınmanın daha fazla olmasına sebep oluyoruz.

45
00:05:18,200 --> 00:05:29,480
Ayrıca poliester doğada da kolaylıkla çözülmüyor ve okyanusa karıştığında okyanusların can kaynağı olan mikroliflerin ölmesine de sebep oluyor.

46
00:05:29,480 --> 00:05:34,120
Yüzde yüz pamuk kıyafet kullansak bu sorun ortadan kalkar diye düşünebilirsiniz.

47
00:05:34,120 --> 00:05:41,640
Ancak bu seferde geleneksel pamuğun büyük bir miktarı Hindistan ve Çin gibi ülkelerden geliyor

48
00:05:41,640 --> 00:05:47,960
ve bu ülkeler bu pamuğu üretebilmek için çok büyük miktarlarda su ve böcek ilacı kullanıyorlar.

49
00:05:47,960 --> 00:05:55,000
Bir de hızlı moda akımı kaliteli ve dayanıklı kıyafet üretme fikrinden çok uzun süre önce vazgeçtiler.

50
00:05:55,000 --> 00:06:04,600
Fark ettiyseniz aldığımız pek çok kıyafet ve ayakkabı daha birkaç ay giydikten ve yıkadıktan sonra ya renk atıyor ya bir yeri sökülüyor

51
00:06:04,600 --> 00:06:15,640
ve öyle ya da böyle bir şekilde kullanılmaz hale geliyor. Hızlı moda akımı ile dayanımı yüksek kıyafete ulaşmakta artık oldukça zor bir hale geldi denilebilir.

52
00:06:15,640 --> 00:06:24,760
İyisilerin üretilme hızı bu kadar fazla olunca imha edilmesi gereken kıyafetlerin de sayısının aynı hızlı ilerlemesi anlamına geliyor.

53
00:06:24,760 --> 00:06:33,480
Bu yapılan araştırmalara göre dünyada her yıl yüz milyar yeni kıyafet üretiliyor ve doksan iki milyar ton kıyafet her yıl çöpe gidiyor.

54
00:06:33,480 --> 00:06:45,320
Yeni üretilen kıyafetlerin yüzde altmışı da plastik içeriyor ve bu da her yıl 42 milyar tonluk plastik atanın oluşmasına sebep oluyor.

55
00:06:45,320 --> 00:06:52,840
Yeni üretilen kıyafetlerin ise sadece yüzde biri geri dönüştürülmüş kıyafetlerden yapılıyormuş.

56
00:06:52,840 --> 00:06:57,560
Hızlı modanı çevresel maliyetinin yanı sıra insani bir maliyeti de var.

57
00:06:57,560 --> 00:07:08,120
Gim sektöründe en alt tabakada yaralan çiftçiler, tekstilişçileri temel insani hakları olmadan ve inanılmaz düşük ücretler karşılığında çalışıyorlar.

58
00:07:08,120 --> 00:07:15,480
Ayrıca bu alanda çalışan pek çok işçi, toksik kimyasalları da istemeseler dahi maruz kalıyorlar.

59
00:07:15,480 --> 00:07:21,720
Tam bu konuyla alakalı olarak da 2015 yılında The True Cost adında bir belgesel yayınlandı.

60
00:07:21,720 --> 00:07:26,200
Eğer göz atmak isterseniz de ben yine bu belgesenin linkini sizler için bırakırım.

61
00:07:26,200 --> 00:07:31,880
Hızlı modadan sadece insanlar ve doğa değil hayvanlarda çok büyük zarar görüyorlar.

62
00:07:31,880 --> 00:07:39,160
Vahşi doğada yaşayan pek çok hayvan suyollarına salınan toksik boyalar yüzünden hayatlarını kaybediyor.

63
00:07:39,160 --> 00:07:43,800
Ve temiz su kaynaklarına olan ulaşımı büyük ölçüde engelleniyor.

64
00:07:43,800 --> 00:07:51,480
Deri, kürk ve yun gibi hayvansal ürünler doğrudan modada kullanıldığında bu hayvanların nesilleri riske atılmış oluyor.

65
00:07:51,480 --> 00:07:59,800
Hayvansal kürk üretimi ile pek çok kızıtlama getirirse de giyim sektörü çoğunlukla 3. dünya ülkelerinde gerçekleştiğinden

66
00:07:59,800 --> 00:08:03,400
bu kuralların pek çoğu bu ülkelerde kabul görmüyor.

67
00:08:03,400 --> 00:08:11,720
Peki tekstisektörü tüm insanlığa, doğaya ve hayvanları bu kadar zarar verirken bizler bir birey olarak neler yapabiliriz?

68
00:08:11,720 --> 00:08:16,680
İngiliz tasarımcı Vivian Westwood bu konuyla ilgili şöyle söylüyor.

69
00:08:16,680 --> 00:08:19,480
Buy less, choose well, make it less.

70
00:08:19,480 --> 00:08:26,680
Bununla Türkçeleştirecek olursak daha satın al iyi seçim yap ve uzun süre dayanmasını sağla diyebiliriz.

71
00:08:26,680 --> 00:08:31,640
En sürdürülebilir giysi hali hazır da dolabınızda olan giysidir.

72
00:08:31,640 --> 00:08:39,800
Bu nedenle sık sık giyemeyeceğiniz kıyafetleri satın almaktan kaçınırsanız bu asılacak en güzel adım olacaktır.

73
00:08:39,800 --> 00:08:47,800
Bir de ikinciye kıyafetler pek çok insan tarafından hoş karşılanmasa da aslında pek çok büyük firmanın ürettiği ürünler

74
00:08:47,800 --> 00:08:53,240
bu hızlı moda anlayışından dolayı hemen ikinciye kıyafete dönüşebiliyorlar.

75
00:08:53,240 --> 00:09:01,800
Size olmayan veya daha fazla giymek istemediğiniz kıyafetleri de böyle ikinciye dükkanlara satarak elinizden çıkarabilirsiniz.

76
00:09:01,800 --> 00:09:08,600
Ben her sene giymediğim bir kıyafet olursa gidip böyle yerlere şahsen bağışlıyorum veya satıyorum.

77
00:09:08,600 --> 00:09:13,960
Ayrıca kıyafetlerinizin kusurlarından dolayı kıyafetlerinizi direkt çöpe atmayın.

78
00:09:13,960 --> 00:09:20,680
Bunun yerine evsizlere kıyafet yardımında bulunan kuruluşlara bu kıyafetleri ulaştırabilirsiniz.

79
00:09:20,680 --> 00:09:29,720
Yeni bir kıyafet alacağımız zaman çoğumuz satın aldığımız markaların sürdürülebilir bir marka olup olmadığını açıkçası dikkat etmiyoruz.

80
00:09:29,720 --> 00:09:35,160
Bu markaların pek çoğu hızlı moda markalarına göre daha dayanıklı malzemelerden yapılıyor

81
00:09:35,160 --> 00:09:40,040
ve imha edilmesi gerektiğinde de doğada kolaylıkla çözülebiliyor.

82
00:09:40,040 --> 00:09:49,880
Türkiye'deki sürdürülebilir moda firmalarının ve dünya genelinde yer alan sürdürülebilir kıyafet markalarının linklerini ben yine sizler için bıraksım.

83
00:09:49,880 --> 00:09:54,360
Pek çoğu hızlı moda kumaşı fosil yakıt bazlı matyelerden üretiliyor.

84
00:09:54,360 --> 00:10:06,120
Nylon, polyester, acrylic, spandes gibi sentetik kumaşlar içeren yeni kıyafetleri mümkün olduğunca tercih etmemeye çalışmak en mantıklı adım olacaktır.

85
00:10:06,120 --> 00:10:14,920
Eski kıyafetlerinizde çok fazla hasar almış veya eskimiş olanları da varsa bunları atmak yerine başka bir şey kolaylıkla dönüştürebilirsiniz.

86
00:10:14,920 --> 00:10:26,680
Belki pek çoğumuzun aklına eski t-shirtlerden hemen bir yer bezi yapma fikri gelse de eski kıyafetlere yapabileceğiniz 17 değişik tasarımı anlatan harika bir video izledim.

87
00:10:26,680 --> 00:10:31,000
Ben ve bu konuya olan bakışım tamamen değişti diyebilirim.

88
00:10:31,000 --> 00:10:35,480
Yine bu videonun linkinde sizler için açıklamalar bölümünde bıraksım.

89
00:10:35,480 --> 00:10:43,800
Bu bölümde hızlı moda akımının ne gibi yan etkileri hayatımıza getirdiğini ve buna karşı neler yapılabileceğini inceledik.

90
00:10:43,800 --> 00:10:46,840
Umarım sizlere faydalı bilgiler sunabilmişimdir.

91
00:10:46,840 --> 00:10:54,840
Bu arada tüm yayının yazılım etmine ve yayında kullandığım kaynaklara açıklamalar bölümünde yer alan link üzerinden ulaşabilirsiniz.

92
00:10:54,840 --> 00:11:06,360
En kısa sürede yeni yayınlarda görüşmek üzere. Terminize çok iyi bakın. Hoşçakalın.