1 00:00:00,000 --> 00:00:11,220 Herkese merhabalar yeni bir yiyene daha hoş geldiniz. Fark ettiysemiz artık her 2 00:00:11,220 --> 00:00:15,460 güne yeni bir dolandırıcılık haberiyle uyanmaya başladık. 3 00:00:15,460 --> 00:00:22,700 Peki dolandırıcılık olaylarının bu kadar artmasının altında ne gibi sebepler var 4 00:00:22,700 --> 00:00:29,260 ve buna karşın neler yapılabilir gelin bu yayında hep beraber bunu inceleyelim. 5 00:00:29,260 --> 00:00:33,740 Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınlar kaçırmak istemiyorsanız 6 00:00:33,740 --> 00:00:38,860 dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında olasabilir veya 7 00:00:38,860 --> 00:00:41,660 patroon üzerinden bana destek olabilirsiniz. 8 00:00:41,660 --> 00:00:47,740 Dolandırıcılık olayları artık neredeyse her gün medyada karşımıza çıkmaya başladı. 9 00:00:47,740 --> 00:00:56,660 Eskiden bu kadar fazla sayıda dolandırıcı yok iken keza variseler dahi kendilerini saklayan, 10 00:00:56,660 --> 00:01:03,780 çok fazla ortalıkta görünmeyen dolandırıcıların dahi kişilikleri artık evrim geçirdi. 11 00:01:03,780 --> 00:01:10,980 Pek çoğu sosyal medyada boy gösteren, YouTube videoları üreten, komedi programlarına katılan 12 00:01:10,980 --> 00:01:18,620 hatta TED TOX'lara katılıp böyle şaşalı hayatlarını bizlerle paylaşmaya başladılar. 13 00:01:18,620 --> 00:01:24,860 Bundan bir 10-15 yıl öncesine kadar dolandırıcı dediğimiz kişiler ortalıkta çok fazla 14 00:01:24,860 --> 00:01:33,140 görülmek istemeyen ismini, yaşımını ve hayatında olan biteni diğer insanlarla paylaşmayan kişilerden 15 00:01:33,140 --> 00:01:34,300 ibar etti. 16 00:01:34,300 --> 00:01:42,420 Sanırım internet çığı sadece toplumu değil hırsızlarında evrimleşmesine olanak sağladı. 17 00:01:42,420 --> 00:01:44,700 Peki bu evrim nasıl gerçekleşti? 18 00:01:44,700 --> 00:01:48,100 Gelin buna biraz daha yakından bakalım. 19 00:01:48,100 --> 00:01:55,260 Bugün ki yayında neden bu konuyu seçtiğimi soracak olabilirsiniz, belki daha önce bahsetmemiş 20 00:01:55,260 --> 00:02:02,180 olabilirim fakat ben yurt dışında iki yıl boyunca siber güvenlik alınında yüksek lisans 21 00:02:02,180 --> 00:02:07,300 yaptım ve tezimi de tam olarak bu konuda hazırlayıp sundum. 22 00:02:07,300 --> 00:02:14,180 O yüzden konuya sadece dışarıdan yorum yapan bir göz olarak değil bir de işin tekniksel 23 00:02:14,180 --> 00:02:21,180 yanı, işte sistemdeki açıkların neler olduğu gibi yönlerden de bu yayında sizlere 24 00:02:21,180 --> 00:02:22,700 bahsetmek istiyorum. 25 00:02:22,700 --> 00:02:28,900 Siber güvenlik yüksek lisansının ilk dersinde sınıfa giren profesör bizlere bir tane soru 26 00:02:28,900 --> 00:02:36,420 sordu ve dedi ki şu an sizce dünyadaki en büyük güvenlik açığı neydi var? 27 00:02:36,420 --> 00:02:42,380 Sınıfta yazılım alanında ve bilgisayar mühendisliği alanında lisansını tamamlamış pek çok kişi 28 00:02:42,380 --> 00:02:49,260 vardı ve bir kişi çıkıp işte bu kullandığımız mobil cihazlarda en büyük güvenlik açığının 29 00:02:49,260 --> 00:02:51,260 olduğunu söyledi. 30 00:02:51,260 --> 00:02:58,100 Ardından başka biri söz aldı ve kullandığımız web tarayıcılarında en büyük problemlerin 31 00:02:58,100 --> 00:03:01,180 en büyük güvenlik açıklarının olduğunu söyledi. 32 00:03:01,180 --> 00:03:04,660 Cevaplar böyle arda arkasına gelmeye devam etti. 33 00:03:04,660 --> 00:03:11,420 Başka bir öğrenci ise kullandığımız kredi kartlarının üzerinde fiziksel olarak numaralarının 34 00:03:11,420 --> 00:03:18,020 yaralmasının en büyük güvenlik açığı olduğunu bizle paylaştı açıkçası bunun gibi 35 00:03:18,020 --> 00:03:25,220 daha pek çok cevap gelmeye devam etti ama profesör hepsine yanlış dedi ve tahtaya 36 00:03:25,220 --> 00:03:29,340 gidip kalemi eline alıp insan yazdı. 37 00:03:29,340 --> 00:03:35,980 Dünyadaki en büyük güvenlik açığı insanda vardır demişti bizlere ve bunu açıklamaya 38 00:03:35,980 --> 00:03:39,500 başlayınca gerçekten herkes ikna oldu. 39 00:03:39,500 --> 00:03:45,940 Şimdileri gidip birinin şifresini kırmak kredi kartını veya bilgisayarını ele geçirmek 40 00:03:45,940 --> 00:03:50,740 hem çok fazla emek hem de çok fazla teknik bilgi gerektiriyor. 41 00:03:50,740 --> 00:03:57,820 Profesör bu alanı bir mayın tarlasına benzetmişti ve bu mayın tarlasında gerçekten mayına 42 00:03:57,820 --> 00:04:03,940 basmadan yürümeyi bilen kişilerin ancak burayı tercih edebileceğini sınıfla paylaşmıştı. 43 00:04:03,940 --> 00:04:07,660 Bunun ardından profesör sınıfa dönüp ikinci bir soru sordu. 44 00:04:07,660 --> 00:04:13,220 Deki artık en büyük güvenlik açığının insanın kendisi olduğunu bildiğimize göre 45 00:04:13,220 --> 00:04:16,340 dolandırıcılığın birinci kuralı nedir? 46 00:04:16,340 --> 00:04:18,460 Bir de bunu tahmin edin dedi. 47 00:04:18,460 --> 00:04:21,660 Yine oldukça teknik cevaplar geldi. 48 00:04:21,660 --> 00:04:24,580 Yine hiçbiri doğru değildi. 49 00:04:24,580 --> 00:04:30,220 Profesör kalemi tekrardan eline aldı ve tahtaya gidip güven yazdı. 50 00:04:30,220 --> 00:04:36,500 Güven olmadan dolandırıcılık yapmak işin en zor yoludur diye bizlerle paylaştı 51 00:04:36,500 --> 00:04:38,700 ve sözlerinin şu şekilde devam etti. 52 00:04:38,700 --> 00:04:44,900 Bir dolandırıcının çoğunlukla bu işe adım atacağı evre ilk olarak yakın çevresidir. 53 00:04:44,900 --> 00:04:51,380 Çünkü bu işe buradan başlamayı seçer çünkü yakın çevresinin ona güven duyduğunu bilir. 54 00:04:51,380 --> 00:04:58,660 Yolda sizi durduran biri sizden 500 dolar borç istese hiçbirimiz, milyoner daha iyi 55 00:04:58,660 --> 00:05:00,780 olsak gidip bu parayı bu kişiye vermeyiz. 56 00:05:00,780 --> 00:05:03,660 Çünkü bu kişiye karşı güven duymayız. 57 00:05:03,660 --> 00:05:09,980 Ama kuzeniniz sizden gelip bunun iki katı bir parayı istese düşünmeden belki o parayı 58 00:05:09,980 --> 00:05:10,980 verirsiniz. 59 00:05:10,980 --> 00:05:13,820 Çünkü kuzeninize güvenirsiniz. 60 00:05:13,820 --> 00:05:20,140 Profesörün yaptığı bu enfes giriş ile sınıfta resmen herkes sus pus kesilmişti. 61 00:05:20,140 --> 00:05:25,980 Şu anki dolandırıcıların pek çoğu o yüzden güven inşa etmek için uğraşıyorlar. 62 00:05:25,980 --> 00:05:29,980 Sosyal medya hesaplarından kendi hayatlarını paylaşıyorlar. 63 00:05:29,980 --> 00:05:32,300 Samimi sohbetler yapıyorlar. 64 00:05:32,300 --> 00:05:36,380 Tanınmış kişiler ile birlikte boy gösteriyorlar. 65 00:05:36,380 --> 00:05:43,900 Sizden olur da bir para alırlarsa ilk birkaç defa size bu parayı katlayarak veriyorlar. 66 00:05:43,900 --> 00:05:46,180 Her zaman sistem genelde böyle işliyor. 67 00:05:46,180 --> 00:05:48,180 Bütün bunların amacı tek bir şey için. 68 00:05:48,180 --> 00:05:54,100 Aslında o da toplumun güvenine bileceği bir karakter haline dönüşebilmek. 69 00:05:54,100 --> 00:06:01,140 Peki niçin tüm dünyada bunca insan hızlı para kazanmanın yollarını arıyor ve bu 70 00:06:01,140 --> 00:06:02,860 sırada da dolandırılıyorlar. 71 00:06:02,860 --> 00:06:11,180 Artık sosyal medya ile pek çoğumuz diğer insanların görükenli yaşamlarına anlık olarak şahit 72 00:06:11,180 --> 00:06:18,260 oluyoruz ve pek çok insan deliler gibi çalışsa da böyle yaşamlara kolay kolay ulaşamıyor. 73 00:06:18,260 --> 00:06:24,940 Ne yazık ki 2020 yılında FB yayın yayınladığı internet tabanlı dolandırıcılık raporuna göre 74 00:06:24,940 --> 00:06:32,860 Z-Generasyonu bir önceki seneye göre iki kat artış göstererek hızlı para kazanma 75 00:06:32,860 --> 00:06:35,660 umudundan dolayı dolandırılmış. 76 00:06:35,660 --> 00:06:41,780 Sadece Z-Generasyonu değil tabi ki pek çok insan bu olaylardan etkilenmiş. 77 00:06:41,780 --> 00:06:49,060 Ancak genç nesildeki hızlı para kazanma arzusu her geçen yıla göre katlanarak artmaya 78 00:06:49,060 --> 00:06:50,060 devam ediyor. 79 00:06:50,060 --> 00:06:57,620 Bunda da sosyal medyanın büyük bir katkısı olduğu kesin tabi sadece sosyal medya hedef 80 00:06:57,620 --> 00:07:01,620 göstermek de çok doğru olmayacaktır. 81 00:07:01,620 --> 00:07:07,100 Hayat pahalılığı da tüm dünyada ve özellikle Türkiye'de giderek arttı. 82 00:07:07,100 --> 00:07:13,420 Ev almak, araba almak, yurt dışına çıkmak gençlerin pek çoğu için artık hayal olmaya 83 00:07:13,420 --> 00:07:14,420 başladı. 84 00:07:14,420 --> 00:07:20,500 Ben öğretmen bir ailenin çocuğu olarak annem ve babamın memurluk yaptığı yıllarda 85 00:07:20,500 --> 00:07:25,900 kazandıkları maaşlar ile mütevazi bir ev, ikinci el böyle, ortasınıf bir araba 86 00:07:25,900 --> 00:07:27,900 almaları mümkündü. 87 00:07:27,900 --> 00:07:33,460 Benim üniversiteye başladım 2008-2009 yıllarında K.E.K. 88 00:07:33,460 --> 00:07:39,460 Bursu yanşatılamıyorsam aylık neredeyse 200 liraya yakındı ve bununla bu Burs'ta 89 00:07:39,460 --> 00:07:41,860 ben o dönemlerde sinemaya gidebiliyordum. 90 00:07:41,860 --> 00:07:48,220 Üzerine bir konseri katılabiliyordum ve arkadaşlarım hafta sonu taksimde bir yerlerde 91 00:07:48,220 --> 00:07:54,500 yemek yiyip üzerine bir şeyler içebiliyorduk ve hala geriye biraz da para kalıyordu. 92 00:07:54,500 --> 00:08:01,780 2023 yılında ise bunların hepsini yapabilmek çoğu öğrenci için açıkçası oldukça zor. 93 00:08:01,780 --> 00:08:08,180 Üniversiteden mezun olup işe girince de aslında hemen böyle çok fazla bir şey değişmiyor. 94 00:08:08,180 --> 00:08:15,060 Deliler gibi işe gidip çalışsanız, mesailer yapsanız da sosyal medyadaki görkemli hayatların 95 00:08:15,060 --> 00:08:18,740 seviyesine ulaşmanız öyle çok kolay olmuyor. 96 00:08:18,740 --> 00:08:24,900 Aslında dolandırıcıların çok büyük bir kesimi dolandırıcı olarak dünyaya gövzerine 97 00:08:24,900 --> 00:08:25,900 açmıyorlar. 98 00:08:25,900 --> 00:08:33,740 Fakat zorlu hayat koşullarına katlanmamak ve hemen en kestirme yoldan parayı bulma 99 00:08:33,740 --> 00:08:38,580 arzusu insanların bu yönlere gitmesine sebep oluyor. 100 00:08:38,580 --> 00:08:45,340 Bununla alakalı bence yapılmış en güzel filmlerden bir tanesi Emily Dick Criminal. 101 00:08:45,340 --> 00:08:51,060 Burada da aslında anlatılan şey ana karakter sürekli olarak iyi işler yapmaya çalışmasına 102 00:08:51,060 --> 00:08:58,580 rağmen hayatın böyle acımasız yüzüyle sürekli olarak karşı karşıya kalıyor ve en 103 00:08:58,580 --> 00:09:02,300 sonunda pes edip kendisi de bu işe girmeye karar veriyor. 104 00:09:02,300 --> 00:09:08,220 Pek çok zaman dolandırılan siz değil iseniz dolandırıcılık hikayelerini dinlemek insanların 105 00:09:08,220 --> 00:09:09,220 dikkatini çeker. 106 00:09:09,220 --> 00:09:16,580 Çünkü başka insanları kandırıp bunu başaran insanın bunu nasıl başardı ve elindeki 107 00:09:16,580 --> 00:09:23,220 parayla şimdi neler yaptığının hayalini kurmak ilgi çekici bir başlıktır açıkçası 108 00:09:23,220 --> 00:09:24,460 çoğu insan için. 109 00:09:24,460 --> 00:09:30,300 Fakat ben yüksek isems tezimi hazırlarken bir de dolandırıcılık sonrasında bu kişilerin 110 00:09:30,300 --> 00:09:33,540 karşılaştıkları durumları araştırmıştım. 111 00:09:33,540 --> 00:09:40,460 Bu insanlar nasıl ortaya çıkar nasıl kendini ele verir gibi olasılıkları bu tezimde 112 00:09:40,460 --> 00:09:41,460 dahil etmiştim. 113 00:09:41,460 --> 00:09:48,700 Böyle büyük vurgunlar insanları özellikle hayatın başında olan gençleri dolandırıcılığa 114 00:09:48,700 --> 00:09:49,700 yönlendirebiliyor. 115 00:09:49,700 --> 00:09:57,100 Ama eğer ki yıllardır kimliğini gizlerken yaşamış olan biri değil iseniz kaçak hayatı 116 00:09:57,100 --> 00:10:00,500 bu insanları kesinlikle bir yerde ele veriyor. 117 00:10:00,500 --> 00:10:05,900 Ben yaptığım bu araştırmada yakalanan dolandırıcıların çoğunun kendini ihbar ettiğini 118 00:10:05,900 --> 00:10:06,900 görmüştüm. 119 00:10:06,900 --> 00:10:12,660 Çünkü bu insanlar görkemli hayat için yaptıkları bu dolandırıcılıklardan büyük paralar 120 00:10:12,660 --> 00:10:18,860 kazanıp ortadan kaybolsalarda kaçak yaşamak zorunda kaldıklarından istedikleri hayat 121 00:10:18,860 --> 00:10:23,900 stiline sahip olamayıp en sonunda pes etmeyi seçiyorlar. 122 00:10:23,900 --> 00:10:26,460 Tabi tüm dolandırıcılar bunu yapıyor mu? 123 00:10:26,460 --> 00:10:27,460 Tabi ki hayır. 124 00:10:27,460 --> 00:10:35,340 Ancak yine pek çoğunun hayatı ne zaman yakalanacağım korkusu ile geçmeye devam ediyor. 125 00:10:35,340 --> 00:10:39,300 Örneğin bir ev almak istediklerinde araba almak istediklerinde sahte kimliği kullanmak 126 00:10:39,300 --> 00:10:40,300 zorunda kalıyorlar. 127 00:10:40,300 --> 00:10:42,580 Büyük bir etkinliğe katılamıyorlar. 128 00:10:42,580 --> 00:10:46,180 Çok böyle herkesin gittiği alanlarda vakit geçiremiyorlar. 129 00:10:46,180 --> 00:10:51,500 Ve bir süre sonra ayrıca hayatların geri kalanında da çalışamayacakları için bu 130 00:10:51,500 --> 00:10:56,060 tarz bu hayat biçimi ne yazık ki çoğunun pes etmesine sebep oluyor. 131 00:10:56,060 --> 00:11:02,460 Bugünkü konuyu toparlayacak olursak biz insanlar elektrik akımı gibiyiz aslında. 132 00:11:02,460 --> 00:11:08,300 Kolay bir yol ortaya çıktığında gerisini hiç düşünmeden hemen o yolu seçebiliyoruz. 133 00:11:08,300 --> 00:11:16,540 Bazen güvenimize sahip olan insanlar bizim bu olumlu yönümüzden fayda sağlamaya çalışabiliyorlar. 134 00:11:16,540 --> 00:11:21,580 Her ne kadar iyi niyetli de olsa bu tür olaylara hepimiz maruz kalabiliyoruz. 135 00:11:21,580 --> 00:11:27,780 Yıllar boyu debelenmeden zorlanmadan para kazanmak yerine bir anda bu sorun ortadan 136 00:11:27,780 --> 00:11:34,620 kaldırma olasılığı bu işin arka planını düşünmememize sebep oluyor. 137 00:11:34,620 --> 00:11:41,500 Haksız yolla insanların oldukça zor koşullarda kazanılık paraları alıp kaçan insanlar 138 00:11:41,500 --> 00:11:45,140 hiç istemesek de her zaman var olacaklar. 139 00:11:45,140 --> 00:11:50,820 Bizlerin tek yapabileceği şey ise bu konuda biraz daha bilinçlerine bilmek. 140 00:11:50,820 --> 00:11:56,580 Bu bölümde dolandırıcılığın neden bu kadar hızlı bir şekilde yükselişe geçtiğini 141 00:11:56,580 --> 00:11:59,420 ve buna karşı neler yapabileceğimizi konuştuk. 142 00:11:59,420 --> 00:12:02,220 Umarım sizlere faydalı bilgiler sunabilmişimdir. 143 00:12:02,220 --> 00:12:05,660 Bu arada tüm yayının yazılım etmine ve yayında kullandım. 144 00:12:05,660 --> 00:12:10,740 Kaynaklara açıklamalar bölümündeki link üzerinden ulaşabilirsiniz. 145 00:12:10,740 --> 00:12:13,620 En kısa sürede yeni yayınlarda görüşmek üzere. 146 00:12:13,620 --> 00:12:15,140 Kendinize çok iyi bakın. 147 00:12:15,140 --> 00:12:21,140 Hoşçakalın.